Vì sao nên nuôi dạy một đứa trẻ đa ngữ hoặc song ngữ?
Nếu bạn, bạn đời hoặc những người khác giúp bạn nuôi dạy con, như ông bà hay bạn bè, nói các ngôn ngữ khác ngoài tiếng Anh, bạn có thể muốn con lớn lên được nghe và sử dụng những ngôn ngữ này. Hoặc bạn có thể muốn con lớn lên nghe và dùng một ngôn ngữ khác ngay cả khi bạn không nói ngôn ngữ đó, ví dụ nếu bạn từng sống ở nước ngoài trong những năm đầu đời của con.
Nuôi dạy trẻ đa ngữ hoặc song ngữ có nhiều lợi ích. Ví dụ, nó có thể cải thiện giao tiếp và sự gắn kết trong gia đình ruột thịt. Nó cũng tốt cho cảm giác về bản sắc văn hóa và sự thuộc về của gia đình bạn, cũng như cho tư duy, kỹ năng đọc viết và các kỹ năng ngôn ngữ khác của trẻ.
Các mô hình nuôi dạy trẻ đa ngữ hoặc song ngữ
Cách bạn giúp con học nhiều hơn một ngôn ngữ có lẽ sẽ phụ thuộc vào nơi và tần suất con có thể nghe và sử dụng ngôn ngữ đó. Ví dụ, con có thể nghe và dùng ngôn ngữ rất nhiều ở nhà với cha mẹ, bạn đời, thành viên gia đình hoặc bạn bè. Hoặc con có thể chỉ nghe và dùng ngôn ngữ trong một số tình huống nhất định, ví dụ ở nhà ông bà.
Dưới đây là 2 mô hình có thể hỗ trợ sự phát triển ngôn ngữ của con.
Mô hình một cha mẹ-một ngôn ngữ
Mô hình một cha mẹ-một ngôn ngữ có thể phù hợp với bạn nếu bạn, bạn đời, một thành viên gia đình hay bạn bè nói các ngôn ngữ khác nhau.
Ví dụ, nếu bạn nói tiếng Anh và bạn đời, người thân hay bạn bè nói tiếng Quan Thoại, bạn sẽ nói tiếng Anh với con còn người kia sẽ nói tiếng Quan Thoại với con.
Bạn cũng có thể dùng mô hình này nếu 2 người trong nhà nói các ngôn ngữ di sản khác nhau. Ví dụ, nếu bạn nói tiếng Ả Rập và bạn đời nói tiếng Pháp, mỗi người sẽ nói ngôn ngữ riêng của mình với con ở nhà.
Nếu cả hai bạn cũng nói tiếng Anh, bạn có thể chọn dùng tiếng Anh với con khi ở ngoài nhà. Nếu bạn nói ngôn ngữ di sản với con ở ngoài nhà thì cũng không sao. Con sẽ có nhiều cơ hội học và dùng tiếng Anh ở trường và trong cộng đồng.
Mô hình một cha mẹ-một ngôn ngữ hiệu quả nhất khi mọi người đều hiểu ngôn ngữ của nhau, dù không nói được. Như vậy không ai cảm thấy bị bỏ rơi khi bạn nói ngôn ngữ của mình với con.
Mô hình một môi trường-một ngôn ngữ
Trong mô hình này, tất cả các thành viên gia đình nói một ngôn ngữ di sản ở nhà, nhưng con dùng tiếng Anh ở ngoài nhà.
Ví dụ, bạn có thể đã di cư từ Ethiopia sang Úc và nói tiếng Amharic với con ở nhà. Nhưng con nói tiếng Anh với bạn bè và giáo viên ở trường.
Hoặc bạn và bạn đời bị khiếm thính và đang nuôi dạy một đứa trẻ nghe được. Con có thể học ngôn ngữ ký hiệu Auslan ở nhà và dùng tiếng Anh trong cộng đồng người nghe.
Mô hình một môi trường-một ngôn ngữ có nghĩa là con nghe và dùng ngôn ngữ di sản rất nhiều ở nhà vì mọi người khác trong nhà đều đang dùng nó.
Con có thể ít sẵn lòng dùng ngôn ngữ di sản của mình hơn khi lớn lên. Nếu điều này xảy ra, hãy cố tiếp tục dùng ngôn ngữ di sản với con, đặc biệt ở nhà. Ngay cả khi con bắt đầu đáp lại nhiều hơn bằng tiếng Anh, con vẫn được lợi cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn từ việc nghe ngôn ngữ đó.
Mẹo nuôi dạy trẻ đa ngữ hoặc song ngữ
Những mẹo thiết thực sau có thể hỗ trợ sự phát triển đa ngữ hoặc song ngữ của con.
Chơi đùa và trò chơi
- Đọc và kể chuyện bằng ngôn ngữ di sản, và khuyến khích con cùng tham gia. Hãy hóa trang và sáng tạo!
- Chơi các trò chơi bằng ngôn ngữ di sản, đặc biệt là những trò tập trung vào ngôn ngữ, ví dụ "I spy" (tìm đồ vật), bingo, "Tôi là ai?" và trò chơi trí nhớ.
- Hát các bài hát, nhảy múa và chơi nhạc bằng ngôn ngữ di sản. Trẻ rất thích âm nhạc, và giai điệu là một cách tuyệt vời giúp trẻ ghi nhớ.
- Tìm các ứng dụng trò chơi chữ thân thiện với trẻ em bằng ngôn ngữ di sản.
- Dùng AI để tạo ra những trải nghiệm mới mẻ và hấp dẫn bằng ngôn ngữ di sản. Ví dụ, dùng AI để viết thơ, bài hát hoặc truyện kể trước giờ ngủ với tên và địa điểm được cá nhân hóa.
Hoạt động cộng đồng
- Tìm các trường học, trung tâm giữ trẻ, nhóm chơi và chương trình đa ngữ hoặc song ngữ nơi con có thể dùng ngôn ngữ di sản của mình.
- Tổ chức các buổi chơi chung với những trẻ khác cũng nói ngôn ngữ di sản của con.
- Đưa con đến các cửa hàng và những nơi khác mà con có thể trải nghiệm ngôn ngữ di sản đang được sử dụng.
- Đón tiếp những vị khách nói ngôn ngữ di sản của bạn hoặc đến thăm các quốc gia nơi ngôn ngữ đó được sử dụng. Điều này có thể thúc đẩy đáng kể sự phát triển ngôn ngữ của con cùng niềm yêu thích với ngôn ngữ và văn hóa di sản.
- Đến thư viện hoặc trung tâm cộng đồng địa phương để mượn đĩa CD, DVD, sách tranh, sách hư cấu phù hợp lứa tuổi và tạp chí bằng ngôn ngữ di sản.
- Tìm các hoạt động văn hóa mà bạn và con có thể cùng làm để kết nối với di sản và bản sắc văn hóa của gia đình. Ví dụ, Tuần lễ Hòa hợp được tổ chức rộng rãi trên khắp nước Úc vào tháng 3 hằng năm.
Ở nhà
- Nói chuyện với con bằng ngôn ngữ di sản ngay từ khi con chào đời.
- Nghe podcast bằng ngôn ngữ di sản, bao gồm các chương trình âm nhạc nổi tiếng và chương trình dành cho thanh thiếu niên.
- Nếu bạn có người thân và bạn bè sống ở nước ngoài, hãy khuyến khích con kết nối với họ qua mạng hoặc qua trò chuyện video.
- Hãy nghĩ về những điều con yêu thích, ví dụ bóng đá, âm nhạc, chương trình TV, nấu ăn, v.v. Thử lồng ghép ngôn ngữ di sản vào những sở thích này. Ví dụ, bạn có thể tìm một công thức món ăn đặc trưng của cộng đồng mình và cùng nấu, chỉ dùng ngôn ngữ di sản.
- Xem phim hoặc thể thao bằng ngôn ngữ di sản, ví dụ qua truyền hình vệ tinh hoặc dịch vụ phát trực tuyến. Đôi khi bạn có thể chuyển âm thanh hoặc phụ đề của nội dung tiếng Anh sang các ngôn ngữ khác.
- Giúp con lớn hơn hoặc con tuổi thiếu niên tìm các cộng đồng trực tuyến an toàn, theo sở thích bằng ngôn ngữ di sản. Chỉ cần lưu ý đến an toàn internet cho trẻ tiền dậy thì và thanh thiếu niên.