Về sự phát triển ngôn ngữ của bé
Kỹ năng giao tiếp của bé phát triển rất nhiều trong năm đầu đời. Bé học cách bộc lộ bản thân, đáp lại bạn và hiểu khi bạn giao tiếp với bé. Tất cả những điều này diễn ra trước khi bé nói những từ thật đầu tiên, vào khoảng sinh nhật 1 tuổi.
Bộc lộ: phát triển ngôn ngữ của bé
Là một phần của quá trình phát triển ngôn ngữ trong năm đầu đời, bé sẽ bộc lộ bản thân theo nhiều cách.
Ở giai đoạn 3-4 tháng, bé có thể:
- giao tiếp bằng mắt với bạn
- nói 'a-gu' hoặc một tổ hợp nguyên âm và phụ âm khác
- bập bẹ và kết hợp nguyên âm với phụ âm từ 4 tháng, như 'ga ga ga ga', 'ba ba ba ba', 'ma ma ma ma' và 'da da da da'.
Ở giai đoạn 5-7 tháng, bé có thể:
- bắt chước một số âm thanh bạn tạo ra, như ho, cười, tặc lưỡi hay phun mưa 'phì phì'
- bắt chước một số cử chỉ của bạn, như vẫy tay, chỉ trỏ hay vỗ tay
- chơi đùa với việc tạo các âm thanh khác nhau, như 'a-i-i', 'bu-u' và 'ahh' ở những cao độ và âm lượng khác nhau.
Ở giai đoạn 8-9 tháng, bé có thể:
- ghép các âm thanh lại với nhịp điệu và ngữ điệu, nghe giống như lời nói bình thường (giai đoạn 'líu lo'), điều này có thể tiếp diễn khi bé bắt đầu nói từ đầu tiên
- nói 'ma ma' hay 'ba ba', mặc dù bé có thể chưa hiểu nghĩa của những từ này.
Ở giai đoạn 10-11 tháng, bé có thể:
- dùng tiếng động hoặc cử chỉ để xin một thứ gì đó, từ chối, nài nỉ điều gì hoặc chào ai đó
- nói từ đầu tiên và hiểu nghĩa của từ đó.
Vào khoảng 12-14 tháng, bé có thể nói được vài từ và hiểu nghĩa của chúng, như 'ma ma' hay 'ba ba' để gọi mẹ hoặc bố.
Đáp lại: phát triển ngôn ngữ của bé
Trong những tháng này, bé sẽ đáp lại bạn theo nhiều cách. Ví dụ, bé có thể:
- tạo âm thanh, tỏ ra phấn khích hoặc lặng đi khi bạn trò chuyện với bé hay gọi tên bé
- ọ ẹ và cười – ví dụ, trong lúc bạn thay tã cho bé
- mỉm cười và cười thành tiếng khi bạn chơi với bé
- thích các trò như ú òa và những trò chơi vận động khác
- dùng các cử chỉ như vẫy tay hay chỉ trỏ
- phản ứng với tên gọi của mình bằng cách nhìn, mở to mắt, lắng nghe hay mỉm cười.
Hiểu biết: phát triển ngôn ngữ của bé
Bé luôn lắng nghe và học hỏi không ngừng. Điều này giúp bé hiểu thế giới của mình.
Ở giai đoạn 8-9 tháng, bạn có thể thấy bé hiểu ngôn ngữ cơ thể của bạn – ví dụ, bé có thể nhìn về phía bạn chỉ tới.
Ở giai đoạn 9-11 tháng, bé có thể hiểu từ 'không', mặc dù không phải lúc nào bé cũng làm theo lời bạn.
Ở giai đoạn 11-12 tháng, bé có thể hiểu những chỉ dẫn rất đơn giản kèm tín hiệu bằng lời và bằng hình ảnh. Ví dụ, nếu bạn chìa tay ra và nói 'Cho bố nhé?', bé có thể đưa cho bạn món đồ chơi bé đang cầm.
Bé học được rất nhiều về ngôn ngữ qua việc lắng nghe nhịp điệu trong lời nói của bạn. Ví dụ, nhịp điệu giúp bé học cách các từ khác nhau nghe như thế nào và nhận biết khi nào một từ kết thúc và từ tiếp theo bắt đầu. Đồng dao có rất nhiều nhịp điệu, vì vậy hát đồng dao cho bé nghe là một cách tuyệt vời để khuyến khích phát triển ngôn ngữ.
Khi nào cần tìm sự trợ giúp về phát triển ngôn ngữ
Nếu bạn nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nào sau đây ở bé 12 tháng tuổi hoặc lo lắng về sự phát triển ngôn ngữ của bé, hãy gặp y tá chăm sóc sức khỏe trẻ em và gia đình, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ nhi khoa. Họ có thể giới thiệu bạn đến một chuyên gia ngôn ngữ trị liệu.
Bé:
- không quan tâm đến âm thanh
- không phản ứng với tên gọi hay tiếng động
- không bập bẹ
- không cố cho bạn biết mình muốn gì bằng ngôn ngữ cơ thể, âm thanh hay từ ngữ
- đã ngừng sử dụng một kỹ năng ngôn ngữ bé từng có.
Trẻ học các kỹ năng mới theo thời gian và ở những độ tuổi khác nhau. Hầu hết trẻ phát triển kỹ năng theo cùng một trình tự, và mỗi kỹ năng mới đều xây dựng dựa trên kỹ năng trước đó. Những khác biệt nhỏ về thời điểm trẻ phát triển kỹ năng thường không có gì đáng lo. Nhưng nếu bạn băn khoăn liệu sự phát triển của con có đúng tiến độ không, hoặc cảm thấy có điều gì đó không ổn, thì nên tìm sự trợ giúp sớm.