Về việc học trong những năm đầu đời
Trẻ sinh ra đã sẵn sàng để học, và bộ não phát triển thông qua trải nghiệm. Vì vậy con cần một môi trường kích thích với thật nhiều cách chơi và học khác nhau. Con cũng cần cơ hội để lặp lại và luyện tập những gì đang học.
Bé và trẻ nhỏ học tốt nhất khi có những mối quan hệ ấm áp, gắn bó và đáp ứng với người chăm sóc chính. Vì vậy bạn đóng vai trò thiết yếu trong việc giúp con học hỏi suốt những năm đầu đời. Bạn là người thầy đầu tiên của con, và con sẽ tiếp tục học từ bạn khi lớn lên.
Bé và trẻ nhỏ học như thế nào?
Con học qua việc vui chơi và khám phá hằng ngày trong một môi trường an toàn và giàu kích thích.
Mối quan hệ của con với bạn, với các thành viên khác trong gia đình và người chăm sóc, ví dụ như giáo viên mầm non, chính là nền tảng cho việc học hỏi và phát triển khỏe mạnh của con. Dành nhiều thời gian vui chơi và tương tác với bạn và những người khác giúp con học các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống, như giao tiếp, tư duy, giải quyết vấn đề và sống chan hòa với người khác.
Con học tốt nhất khi chủ động tương tác với môi trường xung quanh. Điều này bao gồm:
- quan sát mọi thứ, nhìn gương mặt và đáp lại giọng nói
- lắng nghe âm thanh, tạo ra âm thanh và hát
- khám phá, ví dụ như cho đồ vật vào miệng, lắc và xoay đồ vật
- đặt câu hỏi, ví dụ: 'Nhưng tại sao?'
- thử nghiệm với các kết cấu, đồ vật và vật liệu như nước, cát hay đất
- xây dựng từ các đồ vật như hộp giấy hay khối gỗ đồ chơi
- làm những việc kích thích các giác quan: chạm, nếm, ngửi, nhìn và nghe.
Con cũng học hỏi bằng cách được tham gia vào chính việc học của mình. Điều này có thể đơn giản như:
- chọn sách để đọc
- chỉ vào các bức tranh trong sách
- chọn đồ vật và đồ chơi để chơi
- chọn rau cho bữa tối
- đong bột để làm bánh nướng xốp.
Tất cả trẻ đều được lợi khi thử nhiều hoạt động khác nhau. Điều này mang đến cho trẻ nhiều cách học và nhiều cơ hội luyện tập những gì đang học. Ví dụ, con cần có cả những hoạt động trong nhà và ngoài trời, vận động mạnh hay yên tĩnh, tự do hay có cấu trúc hơn, v.v.
Con cần bạn hỗ trợ trong việc học. Ví dụ, đôi khi con cần bạn chỉ cho phải làm thế nào. Nhưng con không cần bạn đưa ra tất cả câu trả lời. Để trẻ mắc lỗi và tự khám phá ra thế giới vận hành ra sao là một phần quan trọng của việc học.
Lời khen và sự động viên khi con cố gắng sẽ giữ cho con hứng thú và giúp con thấy vui. Điều đó cũng khích lệ con thử lại lần sau.
Mỗi trẻ học với nhịp độ và theo những cách khác nhau. Một số trẻ học tốt hơn qua quan sát, số khác học tốt hơn qua thực hành. Một số trẻ học tốt hơn trong môi trường này hơn môi trường kia. Nếu bạn lo lắng về cách con học và phát triển, hãy trò chuyện với bác sĩ, y tá chăm sóc sức khỏe trẻ em và gia đình hoặc giáo viên của con.
Bé và trẻ nhỏ đang học những gì?
Bạn và gia đình đóng vai trò thiết yếu trong những điều con học được trong những năm đầu đời này.
Bản thân và các mối quan hệ Từ bạn và gia đình, con học được rằng mình được yêu thương và quan trọng. Con học được sự tin tưởng, ví dụ: 'Con biết mẹ sẽ ở đó nếu con ngã'. Con bắt đầu học cách hiểu nhu cầu, suy nghĩ, cảm xúc, điều thích và không thích của mình. Khi con lớn lên, các mối quan hệ gia đình dạy con cách hòa thuận với những trẻ khác và với người lớn.
Ngôn ngữ và giao tiếp Khi bạn trò chuyện, lắng nghe, đọc sách và hát cùng con, bạn đang giúp con học về ngôn ngữ, văn hóa, giao tiếp bằng chữ viết và lời nói, cùng các kỹ năng trò chuyện như thay phiên và lắng nghe.
Không gian, nơi chốn và môi trường Ở nhà cùng bạn, con học về kích thước và hình dáng của chính mình. Ví dụ: 'Con cao hơn cái ghế đẩu nhưng không cao bằng cái bàn'. Con cũng học về vị trí của mình trong cộng đồng và ảnh hưởng của mình lên thế giới xung quanh. Ví dụ: 'Nhà con ở con phố này, công viên ở cuối đường, còn bạn con sống ở một con phố khác' hoặc 'Cây lớn lên vì con đã giúp tưới nước'.
Sức khỏe và thể chất Khi nói đến ăn uống lành mạnh và vận động thể chất, bạn là tấm gương quan trọng cho con. Ví dụ, nếu bạn thường chọn ăn các món lành mạnh như trái cây hay các loại hạt vào bữa phụ buổi sáng, con cũng dễ làm theo. Hoặc nếu bạn đi bộ, đạp xe hay chơi các trò vận động cùng con, con sẽ học được rằng vận động là một cách vui vẻ để dành thời gian bên nhau.
Làm quen con số và đọc viết Bạn giúp con xây dựng kỹ năng làm quen con số sớm bằng việc đếm hằng ngày. Ví dụ: 'Có mấy chú gấu trên giường nhỉ?' hoặc 'Con cho tất cả kẹp đỏ vào rổ này được không?' Hoặc bạn có thể hát các bài đồng dao có đếm số cùng con.
Con phát triển khả năng đọc viết sớm thông qua:
- đọc sách và kể chuyện cùng bạn
- chơi các trò chơi đơn giản về âm và chữ cái, như lắng nghe những từ bắt đầu bằng cùng một âm
- nhìn tranh, chữ cái và từ ngữ trong môi trường xung quanh, ví dụ trên biển báo và tờ rơi.
Tập viết Kỹ năng viết tay của con phát triển khi bạn khuyến khích con vẽ, viết nguệch ngoạc và tập viết. Ví dụ, khi bạn viết thiệp hay danh sách mua sắm, bạn có thể đưa cho con tờ giấy và cây bút chì để con cùng tham gia. Việc 'viết' cũng giúp con hiểu mối liên hệ giữa chữ cái và âm thanh trong lời nói.
Âm nhạc Hát cùng con, mở nhạc cho con nhảy, đưa con nhạc cụ để chơi (đồ tự làm cũng hoàn toàn ổn) và tìm quần áo hóa trang cho con dùng đều là những cách tuyệt vời giúp con thể hiện bản thân và bắt đầu học về âm nhạc, kịch và múa.
Bằng cách khuyến khích con thử nhiều điều mới, bạn giúp con hiểu thêm về bản thân, về điều con thích và đâu là thế mạnh của con. Điều này tốt cho sự tự tin và lòng tự trọng của con.