Cách trò chuyện với trẻ về xâm hại tình dục

Trò chuyện với trẻ về xâm hại tình dục: vì sao điều này quan trọng

Trò chuyện về xâm hại tình dục trẻ em với con của bạn hoặc trẻ bạn đang chăm sóc có thể giúp giữ cho con được an toàn.

Đó là vì việc trò chuyện giúp con hiểu xâm hại tình dục là gì và cho con ngôn ngữ để nói về điều đó. Ngoài ra, những cuộc trò chuyện cởi mở và chân thành gửi đến con thông điệp rằng con luôn có thể tâm sự với bạn và bạn sẽ luôn lắng nghe, dù có chuyện gì xảy ra.

Mọi trẻ em đều có quyền lớn lên an toàn, không bị xâm hại. Trò chuyện với trẻ về xâm hại tình dục là một phần của việc tạo ra môi trường an toàn để trẻ phát triển và vươn lên.

Cách nói chuyện về xâm hại tình dục

Bạn có thể bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện về cơ thể, mối quan hệ tôn trọng, sự đồng thuận, việc đụng chạm và các chủ đề khác. Tốt nhất là dùng ngôn ngữ mà con bạn có thể hiểu được.

Với trẻ nhỏ, bạn có thể nói về các bộ phận cơ thể và giúp con học tên gọi đúng của bộ phận sinh dục.

Với trẻ lớn hơn, bạn có thể tìm hiểu xem trường của con dạy các chủ đề như sức khỏe tình dục và an toàn cá nhân như thế nào. Sau đó bạn có thể tiếp tục trao đổi thêm với con ở nhà.

Sách giúp bạn trò chuyện với con

Sách cũng là cách tuyệt vời để bắt đầu các cuộc trò chuyện về xâm hại tình dục trẻ em. Bạn có thể thử những gợi ý sau:

• Everyone’s got a bottom của Tess Rowley
• My body belongs to me của Jill Starishevsky và Angela Padron
• Some secrets should never be kept của Jayneen Sanders và Craig Smith
• Let’s talk about body boundaries, consent & respect của Jayneen Sanders và Sarah Jennings
• Someone should have told me của Holly-ann Martin và Marilyn Fahie
• My underpants rule! của Kate và Rod Power
• No difference between us của Jayneen Sanders
• Milly’s Message của Liz Walker
• My Body is Private của Linda Walvoord Girard.

Bạn không cần phải nói hết mọi khía cạnh của xâm hại tình dục trẻ em cùng một lúc. Bạn có thể quay lại trò chuyện sau. Tốt nhất là giới thiệu từng điều một và cho con thời gian để hiểu trước khi chuyển sang điều tiếp theo.

Lắng nghe những lo lắng của con

Đôi khi trong lúc trò chuyện, con có thể kể cho bạn điều gì đó hoặc chia sẻ những lo lắng. Điều quan trọng là lắng nghe và tin con, ngay cả khi những điều con nói khó hiểu.

Nếu con chia sẻ lo lắng, đây là điều bạn nên làm:

• Nhắc lại điều con vừa nói để chắc chắn bạn đã hiểu đúng. Ví dụ: ‘Con không thích khi cô R ôm con à?’ hoặc ‘Con thấy chú B cư xử kỳ lạ phải không?’
• Cho con biết phải làm gì nếu chuyện đó lặp lại. Ví dụ: ‘Con có thể nói không hoặc tránh ra khi cô R định ôm con mà con không thích’.
• Cho con biết con đã làm đúng. Ví dụ: ‘Việc con kể cho mẹ nghe là đúng đấy. Không ai được làm điều khiến con thấy khó chịu. Mẹ có thể giúp con nếu con muốn’.

Nói ‘không’: giúp trẻ biết tự bảo vệ mình

Bảo vệ bản thân khỏi bị xâm hại không bao giờ là trách nhiệm của trẻ. Nhưng việc học được rằng con có thể nói không với những đụng chạm hay hành động mà con không mong muốn sẽ giúp con tự đứng lên bảo vệ mình và đặt ra ranh giới riêng.

Con có quyền nói không và tránh ra nếu không muốn bị cù, hôn, ôm hay đụng chạm bởi người lớn hoặc trẻ khác, hoặc nếu con cảm thấy không an toàn hay khó chịu. Điều này đúng ngay cả khi người đó đối tốt với con, hoặc là người có vị thế như thầy cô, huấn luyện viên hay ông bà.

Cũng quan trọng không kém là con cần biết chấp nhận khi người khác nói không với những đụng chạm hay hành vi họ không mong muốn. Tôn trọng ranh giới cá nhân của người khác là một phần của việc học cách yêu cầu người khác tôn trọng ranh giới của chính mình.

Việc luyện tập các tình huống này có thể hữu ích. Ví dụ, bạn có thể cho con luyện cách nói không một cách lịch sự nếu con không muốn làm điều gì đó. Rồi luyện một tiếng ‘Không!’ to hơn, dứt khoát hơn nếu chuyện vẫn không dừng lại và con thấy không an toàn. Và hãy cho con biết rằng trong trường hợp khẩn cấp, con có thể hét lên kêu cứu.

Cảm thấy không an toàn: giúp trẻ nhận biết dấu hiệu cảnh báo sớm

Cơ thể trẻ phát ra những dấu hiệu cảnh báo sớm khi có điều gì đó không ổn, khi con thấy khó chịu hoặc không an toàn. Những dấu hiệu này có thể xuất hiện trong nhiều tình huống nguy hiểm khác nhau. Giúp con nhận biết các dấu hiệu cảnh báo này là một phần của việc giúp con nhận ra những tình huống không an toàn.

Ví dụ, với trẻ nhỏ, bạn có thể nói: ‘Khi con thấy không an toàn, con có thể cảm thấy như có bươm bướm bay trong bụng, tim đập nhanh, người nóng hoặc run rẩy, hoặc cảm thấy chân nhũn ra’.

Với trẻ lớn hơn, bạn có thể nói: ‘Khi con thấy không an toàn, tim con có thể đập thình thịch, cơ bắp căng cứng, bàn tay đổ mồ hôi, nổi da gà hoặc thấy nóng người, hoặc cảm thấy buồn nôn’.

Cảm thấy không an toàn: phải làm gì

Việc trẻ hành động theo các dấu hiệu cảnh báo sớm là điều nên làm và rất quan trọng. Ví dụ, bạn có thể nói: ‘Nếu con đang ở cạnh ai đó và có những cảm giác này, con có thể đi sang nơi khác và ở cạnh người khác để con thấy an toàn. Con cũng cần kể cho mẹ nghe con đã cảm thấy thế nào, để mẹ giúp con được an toàn’.

Con cần có 4-5 người lớn đáng tin cậy để có thể tâm sự khi cảm thấy không an toàn. Đó có thể là người thân, bạn bè hoặc thầy cô đáng tin, những người biết rằng họ là một phần trong mạng lưới hỗ trợ của con. Hãy cho con biết rằng điều quan trọng là tiếp tục kể cho những người con tin tưởng cho đến khi có ai đó lắng nghe và giúp con thấy an toàn.

Đụng chạm không phù hợp: giúp trẻ hiểu về ranh giới cá nhân

Con cần biết rằng cơ thể con là của riêng con. Khi con hiểu điều này, con cũng sẽ hiểu rằng việc người khác đụng vào cơ thể con, đòi xem những bộ phận riêng tư trên cơ thể con, hoặc chụp ảnh hay quay phim cơ thể con, đặc biệt là bộ phận sinh dục, là sai trái.

Với trẻ nhỏ, bạn có thể nói: ‘Cơ thể con là của riêng con. Không ai được đụng vào hay nhìn cơ thể con nếu không có lý do chính đáng. Nếu một người lớn hay một bạn lớn hơn muốn đụng hoặc nhìn vùng kín của con (âm hộ hoặc dương vật) hay cho con xem của họ thì đó là điều không được phép. Ngay cả khi đó là người con quen biết thì cũng không được. Con phải kể ngay cho mẹ hoặc người con tin tưởng, kể cả khi họ bảo con giữ bí mật’.

Với trẻ lớn hơn, bạn có thể nói: ‘Cơ thể con là của riêng con. Không ai được đụng hay đòi xem âm hộ (hoặc dương vật) hay hậu môn của con nếu không có lý do chính đáng. Nếu ai đó muốn nhìn hoặc đụng vào âm hộ (hoặc dương vật) của con hay cho con xem của họ, điều quan trọng là con phải kể ngay cho người lớn. Con nên kể ngay cả khi đó là người con quen biết và quý mến, và kể cả khi họ bảo con giữ bí mật’.

Hãy cho con biết về những ‘lý do chính đáng’. Ví dụ: ‘Bác sĩ hoặc y tá có thể cần xem hoặc đụng vào cơ thể con khi con bị ốm. Đó là lý do chính đáng, nhưng chỉ khi có mẹ ở đó cùng con’.

Nên dùng tên gọi đúng cho các bộ phận cơ thể như âm hộ, âm đạo, âm vật, núm vú, dương vật, bìu, tinh hoàn, hậu môn và mông. Điều này giúp con có ngôn ngữ để diễn đạt rõ ràng về cơ thể mình.

Điều bất ngờ và bí mật không an toàn: giúp trẻ phân biệt

Những kẻ xâm hại tình dục trẻ em cần việc xâm hại được giữ bí mật. Bạn có thể giúp con an toàn bằng cách giúp con phân biệt giữa điều bất ngờ và bí mật không an toàn.

Với trẻ nhỏ, bạn có thể giải thích sự khác biệt như sau:

• Điều bất ngờ – ‘Điều bất ngờ là điều tốt, như khi bà nói cho con biết bà sẽ tặng quà sinh nhật gì cho em. Đây là điều bất ngờ dành cho em. Đến sinh nhật em thì mọi người sẽ biết. Con có thể thấy háo hức về điều bất ngờ đó.’
• Bí mật không an toàn – ‘Có những bí mật khiến con lo lắng, như khi một bạn nói với con rằng bạn ấy định lấy thứ không phải của mình, và con không bao giờ được kể cho ai. Bí mật có thể khiến người ta thấy buồn và khó chịu. Con cần kể cho mẹ hoặc một người lớn khác mà con tin tưởng. Chúng ta sẽ cùng nhau tìm cách giúp con vượt qua cảm giác khó chịu đó.’

Với trẻ lớn hơn, bạn có thể giải thích sự khác biệt như sau:

• Điều bất ngờ – ‘Con chỉ phải giữ im lặng về điều bất ngờ trong một thời gian ngắn. Chúng thường khiến mọi người vui, và cuối cùng ai cũng biết, như một bữa tiệc sinh nhật bất ngờ.’
• Bí mật không an toàn – ‘Bí mật không an toàn có thể khiến con thấy lo lắng hoặc khó chịu. Người nói với con có thể yêu cầu con giữ bí mật với tất cả mọi người, kể cả mẹ. Con cần kể cho mẹ hoặc một người lớn khác mà con tin tưởng.’

Nơi chốn và tình huống an toàn hay không an toàn: giúp trẻ nhận biết

Nên trò chuyện với con về điều gì khiến một nơi chốn hay tình huống trở nên an toàn hoặc kém an toàn.

Trẻ không phải lúc nào cũng nhận ra được đâu là nơi an toàn hay không an toàn, vì vậy tốt nhất là trò chuyện về cảm giác của con ở những nơi khác nhau. Bạn có thể hỏi con: ‘Con thấy vui và biết mình an toàn ở đâu? Nơi đó trông thế nào? Có ai ở đó? Vì sao nơi đó khiến con thấy an toàn?’

Mỗi trẻ sẽ có những nơi an toàn khác nhau. Vì vậy tốt nhất là khơi gợi để con nói về chính những nơi mà con cảm thấy an toàn.

Cũng nên trò chuyện với con về việc cần làm gì trong những tình huống có thể không an toàn và luyện tập xem con sẽ làm gì, nói gì. Ví dụ:

• ‘Con sẽ làm gì nếu một người lạ nhờ con giúp đi tìm con chó của họ?’
• ‘Con sẽ làm gì nếu con thấy khó chịu trong nhà vệ sinh công cộng?’
• ‘Con sẽ làm gì nếu một người lớn hoặc một bạn mà con quen và quý mến làm điều khiến con thấy khó chịu hoặc sợ hãi?’
• ‘Con sẽ làm gì nếu có người trên mạng yêu cầu con gửi ảnh khỏa thân của mình và dọa sẽ làm hại con nếu con không gửi?’
• ‘Con sẽ làm gì nếu ai đó đụng vào cơ thể con theo cách mà con thấy không ổn?’

Trò chuyện về xâm hại tình dục với trẻ khuyết tật

Nếu con bạn bị khuyết tật, bạn có thể cần điều chỉnh cách trò chuyện cho phù hợp với cách giao tiếp ưa thích cũng như nhu cầu về nhận thức, cảm xúc và phát triển của con. Ví dụ, nên trò chuyện thường xuyên và giữ cho mỗi cuộc trò chuyện ngắn gọn, tập trung.

Bác sĩ gia đình, chuyên viên hoạt động trị liệu, chuyên viên âm ngữ trị liệu của con, hoặc một chuyên gia khác làm việc cùng con, có thể hướng dẫn bạn cách thực hiện những cuộc trò chuyện này.

Trẻ có thể có nguy cơ bị xâm hại tình dục trên mạng. Bạn có thể bảo vệ con khỏi xâm hại tình dục trên mạng bằng cách trò chuyện với con về an toàn trực tuyến cho trẻ mầm non, an toàn trực tuyến cho trẻ trong độ tuổi đi học và an toàn trực tuyến cho trẻ tiền thiếu niên. Các biện pháp phòng ngừa hành vi dụ dỗ, lôi kéo (grooming) cũng rất quan trọng.