Vắt sữa mẹ: những điều cơ bản
Vắt sữa mẹ là khi bạn lấy sữa ra khỏi bầu ngực của mình.
Việc vắt sữa và cho bé bú bằng bình hoặc cốc có thể rất tiện lợi. Bạn có thể muốn vắt sữa mẹ vì bạn:
- phải xa em bé - ví dụ, nếu bé đang nằm viện hoặc bạn đang đi làm
- bị căng hoặc cương sữa và cần giảm bớt khó chịu
- bị tắc tia sữa hoặc viêm vú
- bị ốm và cảm thấy không đủ khỏe để cho con bú
- muốn trữ sữa mẹ trong tủ lạnh hoặc tủ đông.
Một số phụ nữ thấy vắt sữa dễ dàng, trong khi những người khác lại thấy khó hơn. Đôi khi cần một thời gian để học cách vắt sữa.
Phụ nữ vắt được lượng sữa khác nhau. Điều này phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm cơ thể bạn, cữ bú gần nhất của bé và độ tuổi của bé. Nó cũng có thể phụ thuộc vào tần suất bạn vắt sữa.
Nếu bạn không vắt được nhiều sữa (hoặc không vắt được chút nào), hãy hỏi nữ hộ sinh, điều dưỡng sức khỏe trẻ em và gia đình hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ để chắc chắn rằng bạn đang vắt đúng cách.
Tư vấn viên của Hiệp hội Nuôi con bằng sữa mẹ Úc (ABA) cũng có thể giúp bạn - hãy gọi đến Đường dây Trợ giúp Nuôi con bằng sữa mẹ Quốc gia theo số 1800 686 268 hoặc sử dụng dịch vụ ABA LiveChat.
Nên cho con bú trực tiếp nếu có thể, và chỉ vắt sữa khi bạn thật sự cần.
Chuẩn bị để vắt sữa mẹ
Dưới đây là cách chuẩn bị để vắt sữa mẹ.
- Dành cho mình nhiều thời gian, đặc biệt khi bạn vẫn đang học cách vắt sữa.
- Rửa tay bằng xà phòng và nước ấm. Lau khô tay bằng khăn sạch.
- Để sẵn một ly nước để uống. Bạn có thể thấy khát.
- Để sẵn một chiếc khăn sạch để hứng sữa rớt hoặc lau ngón tay ướt, trơn.
- Thư giãn và thoải mái ở một nơi riêng tư, yên tĩnh.
- Kích thích phản xạ xuống sữa. Bạn có thể làm điều này bằng cách nhẹ nhàng xoa bóp phần trên và dưới bầu ngực vài lần. Hoặc đặt một chiếc khăn ấm hay túi chườm nóng lên bầu ngực.
Có 3 cách để vắt sữa mẹ - bằng tay, bằng máy hút sữa thủ công, hoặc bằng máy hút sữa điện.
Vắt sữa mẹ bằng tay
Dưới đây là các bước cơ bản để vắt sữa mẹ bằng tay.
- Đặt một chiếc đĩa nhựa sạch hoặc một cái tô rộng dưới bầu ngực, đặt giữa hai chân hoặc trên một chiếc bàn thấp. Bạn có thể vắt vào đĩa hoặc tô và rảnh cả hai tay. Nếu lưng bạn mỏi, hãy chuyển sang tư thế thoải mái hơn.
- Đỡ bầu ngực bằng một tay. Cách này tốt nếu bạn có bầu ngực lớn và nặng.
- Cũng với bàn tay đó, đặt ngón cái và ngón trỏ đối diện nhau, ở hai bên và lùi ra phía sau núm vú, gần mép ngoài của quầng vú.
- Nhẹ nhàng ấn ngược về phía sau và vào trong hướng về trung tâm bầu ngực, cho đến khi bạn cảm nhận được phần chính của bầu ngực. Việc vắt sữa không nên gây đau.
- Nhẹ nhàng ép ngón trỏ và ngón cái lại gần nhau bằng động tác lăn nhịp nhàng. Việc này sẽ ép các ống dẫn sữa, và sữa sẽ chảy ra khỏi núm vú. Có thể chỉ có vài giọt cho đến khi phản xạ xuống sữa xảy ra. Sau đó, sữa sẽ phun ra từ núm vú mỗi lần bạn ép.
- Khi dòng sữa chậm lại, di chuyển ngón cái và ngón trỏ sang vị trí khác quanh quầng vú và ép lại. Việc này giúp vắt thêm sữa từ tất cả các phần của bầu ngực. Đổi tay nếu ngón tay mỏi.
- Lặp lại quá trình trên với bầu ngực còn lại. Vắt sữa có thể mệt, nên dừng lại uống một ngụm nước có thể giúp bạn thư giãn trước khi bắt đầu lại.
- Nếu bạn cần thêm sữa, hãy đổi qua lại giữa hai bên ngực, hoặc chờ và thử lại sau.
Vắt sữa mẹ bằng máy hút thủ công
Máy hút sữa thủ công thường gồm một phễu hút gắn vào tay cầm bơm và bình hoặc hộp chứa sữa.
Dưới đây là các bước để vắt sữa bằng máy hút thủ công:
- Kiểm tra xem phễu hút có đúng kích cỡ không. Bạn sẽ biết là đúng nếu núm vú và một phần nhỏ quầng vú nằm vừa vặn, thoải mái trong phễu.
- Đặt phễu hút trực tiếp lên bầu ngực với núm vú nằm ở chính giữa.
- Bóp tay cầm bơm nhẹ nhàng và nhịp nhàng. Bạn có thể chỉ thấy vài giọt sữa cho đến khi phản xạ xuống sữa xảy ra, rồi sữa sẽ phun ra.
- Nhẹ nhàng xoa bóp bầu ngực bằng tay còn lại để tăng dòng sữa khi nó bắt đầu chậm lại.
- Bơm cho đến khi dòng sữa ngừng chảy. Việc này giúp bạn lấy được phần sữa béo hơn được tiết ra vào cuối cữ.
- Chuyển sang bầu ngực còn lại. Bạn có thể đổi qua lại nhiều lần.
Máy hút thủ công tốt nếu bạn chỉ thỉnh thoảng vắt sữa, nhưng máy hút điện tốt hơn cho việc dùng lâu dài. Đó là vì máy hút điện vắt sữa hiệu quả hơn máy hút thủ công.
Vắt sữa mẹ bằng máy hút điện
Dưới đây là các bước để vắt sữa bằng máy hút điện:
- Kiểm tra xem phễu hút có đúng kích cỡ không. Bạn sẽ biết là đúng nếu núm vú và một phần nhỏ quầng vú nằm vừa vặn, thoải mái trong phễu.
- Đặt phễu hút của máy trực tiếp lên bầu ngực với núm vú nằm ở chính giữa.
- Bắt đầu với lực hút thấp và tăng dần đến mức thoải mái với bạn.
- Bơm cho đến khi dòng sữa ngừng chảy.
- Nếu bạn dùng máy hút một bên, hãy chuyển sang bầu ngực còn lại. Bạn có thể đổi qua lại nhiều lần.
- Thử vắt tay sau khi dòng sữa từ máy đã ngừng. Bạn thường có thể lấy được thêm sữa.
Bạn có thể mua hoặc thuê máy hút sữa điện. ABA cho thuê máy, và một số nhà thuốc cũng vậy. Bạn sẽ cần mua bộ phụ kiện riêng để gắn vào máy hút sữa điện đi thuê. Bộ phụ kiện gồm phễu hút, hộp chứa, đầu nối và ống dẫn.
Bạn có thể bắt gặp các loại máy hút điện đeo được. Những máy này nhỏ gọn, nhẹ và tiện mang theo. Máy hút đeo được có thể không phải lúc nào cũng lấy sữa đủ tốt để duy trì lượng sữa của bạn. Tốt nhất chỉ nên dùng máy hút đeo được thỉnh thoảng và khi bạn đã có lượng sữa ổn định.
Có rất nhiều loại máy hút thủ công và máy hút điện trên thị trường. Nếu bạn quan tâm đến việc dùng máy để vắt sữa, hãy trao đổi với điều dưỡng sức khỏe trẻ em và gia đình hoặc tư vấn viên ABA. Họ có thể giúp bạn chọn máy phù hợp với nhu cầu của mình.
Bảo quản sữa mẹ đã vắt
Sau khi vắt xong, hãy cho sữa mẹ vào hộp sạch có nắp đậy hoặc túi trữ sữa mẹ chuyên dụng. Bạn có thể mua túi trữ sữa từ nhà thuốc hoặc các cửa hàng bán đồ dùng cho bé.
Tốt nhất nên cho sữa mẹ vào ngăn mát hoặc đông lạnh ngay sau khi vắt. Đừng quên ghi ngày vắt lên hộp hoặc túi trữ trước khi cho vào ngăn mát hoặc đông lạnh.
Nếu bạn thêm sữa mẹ mới vắt vào cùng một hộp hoặc túi đã có sữa mẹ làm lạnh hoặc đông lạnh trước đó, hãy làm lạnh sữa mới vắt trong ngăn mát trước. Ngày ghi trên cả hộp hoặc túi nên là ngày vắt sữa cũ nhất.
Các hướng dẫn dưới đây giải thích bạn có thể bảo quản sữa mẹ trong bao lâu ở các nhiệt độ khác nhau và khi nào nên dùng sữa đã trữ hoặc đông lạnh.
Sữa mẹ mới vắt. Bảo quản:
- ở nhiệt độ phòng (26°C hoặc thấp hơn) trong 6-8 giờ
- trong ngăn mát tủ lạnh (5°C hoặc thấp hơn) tối đa 72 giờ - đặt ở phía trong cùng của tủ nơi lạnh nhất
- trong ngăn đá (-15°C hoặc thấp hơn) bên trong tủ lạnh trong 2 tuần
- trong ngăn đông (-18°C hoặc thấp hơn) của tủ lạnh có cửa riêng trong 3 tháng
- trong tủ đông nằm hoặc tủ đông đứng chuyên dụng (-20°C hoặc thấp hơn) trong 6-12 tháng.
Sữa mẹ đã đông lạnh trước đó - rã đông trong ngăn mát nhưng chưa hâm nóng. Bảo quản:
- ở nhiệt độ phòng (26°C hoặc thấp hơn) trong 4 giờ hoặc ít hơn - tức là cho đến cữ bú tiếp theo
- trong ngăn mát tủ lạnh tối đa 24 giờ - đặt ở phía trong cùng của tủ nơi lạnh nhất.
Không cấp đông lại sữa mẹ đã từng được đông lạnh.
Sữa mẹ đã đông lạnh trước đó - rã đông bên ngoài tủ lạnh trong nước ấm. Bảo quản:
- ở nhiệt độ phòng (26°C hoặc thấp hơn) cho đến khi kết thúc cữ bú
- trong ngăn mát tủ lạnh trong 4 giờ hoặc cho đến cữ bú tiếp theo.
Không cấp đông lại sữa mẹ đã từng được đông lạnh.
Nếu bé không bú hết cữ sữa mẹ đã vắt, bạn không thể dùng lại cho cữ khác. Bạn nên đổ bỏ phần sữa đó. Cho bé bú từng lượng nhỏ sữa mẹ đã vắt mỗi lần có thể giúp giảm lãng phí.
Vận chuyển sữa mẹ đã vắt
Bạn có thể vận chuyển sữa mẹ đã vắt giữa nhà và những nơi khác. Sữa mẹ đã vắt có thể được mang theo:
- trong hộp giữ nhiệt như thùng đá hoặc túi giữ lạnh cùng một hoặc nhiều viên đá khô
- ở dạng đông lạnh hoặc tươi - nếu sữa đã rã đông, hãy dùng trong vòng 4 giờ và không cấp đông lại.
Hãy đặt sữa mẹ đã dán nhãn vào ngăn mát ngay khi bạn đến nơi, hoặc vào ngăn đông nếu sữa vẫn còn đông lạnh.
Chuẩn bị sữa mẹ đã vắt để sử dụng
Bạn có thể cho bé bú sữa mẹ đã vắt bằng cốc, thìa hoặc bình. Hâm ấm hộp sữa mẹ bằng cách đặt vào nước ấm. Dùng sữa mẹ tươi trước nếu bạn có, nhưng nếu dùng sữa đông lạnh, bạn có thể rã đông bằng cách đặt vào nước mát hoặc nước ấm.
Hãy kiểm tra nhiệt độ của sữa trước khi cho bé bú. Nhiệt độ nên ấm vừa phải hoặc khoảng nhiệt độ cơ thể. Một số bé không ngại sữa đã rã đông nhưng chưa hâm nóng.
Không dùng lò vi sóng để rã đông hoặc hâm sữa, vì việc này phá hủy một số thành phần của sữa mẹ. Nó cũng có thể tạo ra các điểm nóng cục bộ, có thể làm bỏng em bé.
Bạn có thể nhận thấy sữa mẹ đã vắt và trữ có một lớp chất béo nổi trên bề mặt, với phần sữa nhạt màu hơn ở bên dưới. Đây là điều bình thường. Bạn có thể nhẹ nhàng xoay bình hoặc hộp sau khi hâm để trộn đều lớp chất béo.
Vệ sinh dụng cụ vắt sữa
Trước khi sử dụng, hãy làm sạch tất cả các bộ phận của máy hút sữa và hộp đựng dùng để thu và trữ sữa mẹ. Bạn không cần làm sạch túi trữ sữa mẹ vô trùng hoặc túi nhựa mới trước khi dùng.
Dưới đây là cách vệ sinh dụng cụ vắt sữa của bạn:
- Nếu nguồn nước uống và nước rửa của bạn khác nhau, hãy dùng nước uống được để làm sạch dụng cụ vắt sữa.
- Kiểm tra hướng dẫn của nhà sản xuất để biết cách tháo rời máy hút sữa.
- Rửa tay thật sạch và lau khô bằng khăn sạch hoặc khăn giấy.
- Tháo rời máy hút sữa và tráng bằng nước lạnh để loại bỏ sữa còn sót.
- Rửa kỹ tất cả dụng cụ bằng nước nóng và nước rửa. Cọ bằng một bàn chải chỉ dùng để vệ sinh các dụng cụ này.
- Tráng lại dụng cụ ít nhất hai lần bằng nước nóng.
- Úp ngược dụng cụ lên khăn sạch hoặc khăn giấy, và phủ một chiếc khăn sạch khác lên trong khi để khô.
- Nếu còn nước đọng trên dụng cụ, hãy lau khô bằng khăn sạch.
- Cất dụng cụ đã khô trong hộp sạch có nắp đậy hoặc túi nhựa cho đến lần dùng tiếp theo.
Nếu cả bạn và bé đều khỏe mạnh, bạn không cần tiệt trùng dụng cụ vắt sữa sau khi làm sạch.
Nếu bé dưới 12 tháng tuổi và bạn dùng dụng cụ bú bình hoặc cốc để cho bé uống sữa mẹ đã vắt, bạn cần tiệt trùng các dụng cụ này sau khi làm sạch. Bạn có thể đọc thêm về việc làm sạch và tiệt trùng dụng cụ cho bú.
Thông tin này áp dụng cho những em bé khỏe mạnh được bú chính sữa mẹ của mình. Nếu bé sinh non hoặc bị ốm, các nhân viên y tế chăm sóc bé sẽ hướng dẫn bạn nên làm gì.