Trẻ sinh non có khả năng gặp vấn đề phát triển cao đến mức nào?
Hầu hết trẻ sinh non vẫn phát triển như trẻ sinh đủ tháng. Nhưng bé chào đời càng sớm thì khả năng gặp các vấn đề phát triển càng cao.
Trẻ non muộn. Trẻ non muộn chào đời chỉ sớm hơn một chút – ở tuần 34–36. Phần lớn trẻ sinh non thuộc nhóm non muộn.
Các cơ quan của những bé này gần như đã phát triển đầy đủ, nhưng não bộ vẫn còn nhiều thay đổi đang diễn ra.
Những bé này có khả năng gặp vấn đề phát triển rất thấp so với trẻ đủ tháng. Bé có thể cần ở lại bệnh viện để tăng cân và học cách bú bằng việc phối hợp giữa mút, thở và nuốt.
Non vừa và rất non. Trẻ non vừa chào đời ở tuần 32–34. Trẻ rất non chào đời ở tuần 28–32. Những bé này có khả năng gặp vấn đề phát triển cao hơn so với trẻ non muộn.
Trẻ cực non. Trẻ sinh non trước tuần 28 và trẻ sinh ra với cân nặng cực thấp dưới 1 kg có khả năng gặp vấn đề phát triển cao nhất. Khả năng này còn cao hơn nữa nếu bé cũng gặp biến chứng y khoa khi nằm trong khoa hồi sức sơ sinh (NICU).
Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào về sự phát triển của con, hãy trao đổi sớm với điều dưỡng sức khỏe trẻ em và gia đình, bác sĩ gia đình hoặc bác sĩ nhi. Đôi khi con cũng cần gặp các chuyên gia khác như chuyên gia thính học, nha sĩ, chuyên viên hoạt động trị liệu, bác sĩ đo thị lực, chuyên viên vật lý trị liệu và chuyên viên trị liệu ngôn ngữ.
Phát triển ngôn ngữ ở trẻ sinh non
Hầu hết trẻ sinh non phát triển ngôn ngữ theo cách giống trẻ đủ tháng, nhưng đôi khi sự phát triển ngôn ngữ của bé có thể bị chậm. Bé có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc nói và hiểu những gì người khác nói, so với trẻ sinh đủ tháng.
Chậm nói hoặc các khó khăn ngôn ngữ khác đôi khi cũng có thể là dấu hiệu sớm của vấn đề về thính giác, tư duy hoặc học tập.
Phát triển thể chất ở trẻ sinh non
Hầu hết trẻ sinh non có sự phát triển thể chất, sức mạnh và cơ bắp bình thường, mặc dù trẻ sinh non thường thấp hơn và nhẹ hơn một chút so với trẻ sinh đủ tháng. Sự phát triển thể chất có thể chậm ở trẻ rất non hoặc trẻ sinh non từng gặp biến chứng y khoa nghiêm trọng.
Khó khăn về cơ và sức mạnh. Khoảng 40% trẻ rất non gặp khó khăn nhẹ về thể chất, hay còn gọi là vận động. Những khó khăn này bao gồm:
- kỹ năng vận động tinh – ví dụ cầm bút chì
- kỹ năng vận động thô – ví dụ đi lại hoặc tìm cách đi vòng qua chướng ngại vật
- phối hợp thị giác – vận động – ví dụ vẽ lại thứ vừa thấy, như một hình khối
- kỹ năng cảm giác – vận động – ví dụ cầm một ly đầy mà không làm đổ.
Một số trẻ sinh non bị bại não. Trẻ rất non hoặc rất ốm có khả năng bị bại não cao hơn.
Răng. Trẻ sinh non dễ gặp vấn đề răng miệng hơn trẻ đủ tháng.
Các vấn đề răng miệng có thể bao gồm:
- Vấn đề về men răng – răng có thể trông xám hoặc nâu, hoặc có bề mặt không đều. Sâu răng (lỗ) dễ hình thành hơn ở răng có men kém. Đánh răng đều đặn sẽ có ích.
- Mọc răng muộn – răng của trẻ sinh non thường mọc muộn hơn vài tháng so với trẻ đủ tháng, nhưng vẫn mọc theo thứ tự thông thường.
- Vòm miệng cao hoặc có rãnh ở vòm miệng – điều này có thể ảnh hưởng đến giọng nói và khớp cắn. Hầu hết trẻ thích nghi được, nhưng một số có thể cần niềng răng sau này.
Bạn nên đưa con đến nha sĩ nhi vào khoảng 12 tháng tuổi hoặc khi chiếc răng đầu tiên của bé nhú lên, tùy điều nào đến trước.
Phát triển giác quan ở trẻ sinh non: thính giác, thị giác, nhận thức cảm giác
Với phần lớn trẻ sinh non, thính giác, thị giác và nhận thức cảm giác phát triển theo cách giống trẻ đủ tháng. Một số trẻ rất non sẽ gặp khó khăn trong phát triển giác quan.
Thính giác. Trẻ sinh non dễ bị suy giảm thính lực hơn trẻ đủ tháng, nhưng rất ít trẻ gặp vấn đề nghiêm trọng ở cả hai tai đến mức cần máy trợ thính hoặc cấy ốc tai điện tử.
Hầu hết các bé được làm xét nghiệm sàng lọc thính lực đầu tiên ngay khi còn trong bệnh viện. Việc này phát hiện được phần lớn vấn đề thính giác, nhưng một số vấn đề được chẩn đoán muộn hơn. Việc chẩn đoán và xử trí suy giảm thính lực sớm rất quan trọng, vì trẻ cần nghe tốt để phát triển ngôn ngữ, kỹ năng xã hội và giao tiếp.
Thị giác. Trẻ sinh non dễ bị thị lực kém hoặc mù hơn trẻ sinh đủ tháng. Bé cũng dễ mắc các vấn đề thị lực nhẹ như cận thị hoặc viễn thị, lác mắt, giảm độ nhạy tương phản hoặc khó khăn về nhận thức chiều sâu.
Hầu hết các vấn đề mắt nghiêm trọng đều được phát hiện rất sớm. Trẻ rất non được kiểm tra mắt định kỳ khi còn nằm viện, nhờ đó có thể điều trị sớm.
Nhận thức cảm giác. Một số cha mẹ nhận thấy con sinh non của họ gặp khó khăn về xử lý cảm giác, như nhạy cảm quá mức với ánh sáng, tiếng ồn hoặc một số loại vải.
Một số trẻ sinh non trở nên rất nhạy cảm với việc đưa đồ vật vào miệng. Tình trạng này gọi là ác cảm miệng (oral aversion), có thể gây khó khăn khi ăn uống. Và trẻ sinh non có thể nhạy cảm với đau hơn trẻ đủ tháng.
Phát triển tư duy và học tập ở trẻ sinh non
Hầu hết trẻ sinh non phát triển kỹ năng tư duy và học tập theo cách giống trẻ đủ tháng, và thường học tốt ở trường.
Một số ít trẻ sinh non sẽ gặp khó khăn về tư duy và học tập. Ví dụ, bé có thể gặp vấn đề với đọc, chính tả hoặc các kỹ năng toán cơ bản.
Những khó khăn nhẹ có thể không lộ rõ cho đến khi trẻ đi học. Trẻ gặp khó khăn về tư duy và học tập đôi khi cần được hỗ trợ thêm ở trường.
Phát triển xã hội, cảm xúc và hành vi ở trẻ sinh non
Hầu hết trẻ sinh non phát triển kỹ năng xã hội, cảm xúc và hành vi theo cách giống trẻ đủ tháng.
Một số trẻ sinh non cư xử khác với trẻ đủ tháng. Ví dụ, trong năm đầu đời, trẻ sinh non có thể ít tương tác với người khác hơn so với trẻ đủ tháng. Bé có thể quay đi để tránh bị quá tải, và có thể dễ cáu kỉnh hơn.
Khi bé lớn dần, những điều này sẽ ít đáng lo hơn. Việc học cách đọc ngôn ngữ cơ thể của trẻ sinh non có thể giúp bạn nhận biết khi nào bé muốn tương tác và khi nào bé muốn dừng lại.
Khó khăn về xã hội và cảm xúc. Một số trẻ sinh non gặp khó khăn trong các tình huống xã hội. Điều này bao gồm khó khăn trong việc hòa nhập, tuân theo quy tắc và tương tác với người khác.
Hầu hết trẻ đôi khi sẽ ăn vạ, buồn bực và thử thách giới hạn. Nhưng trẻ sinh non dễ gặp khó khăn hơn trong việc ứng phó và kiểm soát cảm xúc. Bé có thể thấy khó giữ bình tĩnh, ăn ngon và ngủ ngon. Một số bé có thể có lòng tự trọng thấp hơn hoặc thấy khó kết bạn.
Trẻ sinh non có khả năng mắc các tình trạng như rối loạn tăng động giảm chú ý, tự kỷ, lo âu và trầm cảm cao hơn một chút so với trẻ sinh đủ tháng.
Nhưng tất cả những lo ngại này vẫn không phổ biến ở trẻ sinh non.
Trẻ phát triển tốt trong môi trường gia đình và trường học đầy yêu thương, ổn định, kích thích và an toàn, nơi bé có thể hình thành những mối quan hệ gần gũi. Những môi trường như vậy có thể giúp giảm bớt mức độ nghiêm trọng của một số lo ngại về phát triển. Chúng cũng có thể giúp những trẻ bị chậm sớm bắt kịp vào cuối thời thơ ấu hoặc tuổi thiếu niên.
Tuổi điều chỉnh
Tuổi điều chỉnh là tuổi hiện tại của bé (tuổi theo ngày sinh thực tế) tính bằng tuần hoặc tháng, trừ đi số tuần hoặc tháng mà bé chào đời sớm. Vậy nếu bé được 11 tuần tuổi nhưng sinh sớm 8 tuần, tuổi điều chỉnh của bé là 3 tuần – tức là 3 tuần tính từ ngày dự sinh.
Tuổi điều chỉnh có thể giải thích những điều trông giống như tăng trưởng chậm hoặc chậm phát triển trong những năm đầu đời. Tức là, bé có vẻ chậm phát triển nếu bạn so với một em bé cùng tuổi thực tế. Nhưng nếu dùng tuổi điều chỉnh, có thể thấy sự phát triển của bé đang diễn ra ổn.
Sinh đôi, sinh ba và sinh tư thường chào đời sớm. Nếu bạn lo lắng về các bé sinh nhiều, có thể bạn sẽ thấy an tâm khi biết rằng kết quả về sức khỏe và phát triển của trẻ sinh non trong ca sinh nhiều cũng tương tự như trẻ sinh non đơn.